आज तिहारको सबैभन्दा महत्वपूर्ण र पवित्र दिन—भाइटीका। घरआँगनमा मखमली र सयपत्री फूलको सुवास छरिएको छ, घरका भित्ताहरूमा रङ्गीचङ्गी कलात्मक रंग र बत्तीहरूको उज्यालो छ। तर आज मेरो मनमा भने एउटा अनौठो खाडल र भारीपन छ, किनकि आज परिवारका सबै दाजुभाइहरू रोजगारी र बाध्यताले सातसमुद्रपारि विदेशमा हुनुहुन्छ।

घरमा सँगै बसेर निधारमा सप्तरङ्गी टीका लगाइदिने, दुबो र मखमलीको माला पहिघाइदिने र मिठा परिकार खुवाउने रहर भए पनि आज त्यो भौतिक साथ अधուր जस्तो भएको छ। हातमा टीका र अक्षता लिएर दैलोमा उभिन नपाउँदाको यो पीडਾ आज हरेक त्यो चेलीको मनमा होला, जसका दाजुभाइ देशबाहिर छन्। तर भौगोलिक दूरीले के भयो र? मन त आज पनि त्यहीँ जोडिएको छ, जहाँ हाम्रा बाल्यकालका स्मृतिहरू साटिएका थिए। जहाँ हुनुहुन्छ, दाजुभाइको सुख, शान्ति र दीर्घायुको कामना गर्दै आज भर्चुअल माध्यमबाटै वा मनैदेखि उहाँहरूको दीर्घजीवनको आशिर्वाद पठाउँदैछु। 

भाइटीका आज कसरी मनाइन्छ र यसको मान्यता के हो?

भाइटीकाको दिन दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइलाई यमराजको भयबाट मुक्त गराउन, दीर्घायु र प्रगतिको कामना गर्दै विशेष विधिबाट पूजा गर्छन्।

सप्तरङ्गी टीका: निधारमा लगाइने रातो, पहेँलो, हरियो, नीलो, बैजनीलगायतका सप्तरङ्गी टीकाले जीवनका विविध रङ्ग र ऊर्जाको प्रतीक झल्काउँछ।

तेल र मखमलीको घेरा: दाजुभाइको वरपर तेलको धाराले घेरा हालेर मखमली फूल (जुन कहिल्यै ओइलाउँदैन) र दुबोको माला लगाइदिएर 'जसरी दुबो सुक्दैन र मखमली ओइलाउँदैन, त्यसरी नै हाम्रो सम्बन्ध कहिल्यै नओइलाओस्' भन्ने मान्यता राखिन्छ।

सगुन: ओखर, कटुस, मसला र सेलरोटी खुवाएर मिठास बाँड्ने चलन छ।

​पाँच दिनको यमपञ्चकको महत्व

हामीले मनाउने तिहार अर्थात् यमपञ्चक पाँच दिनसम्म चल्छ, जसको आफैँमा ठूलो वैज्ञानिक, धार्मिक र सांस्कृतिक महत्व छ ।

पहिलो दिन (कागतिहार): कागलाई सन्देशबाहक र यमराजको दूत मानेर पहिलो दिन कागको पूजा गरि मीठो खान दिइन्छ।

दोस्रो दिन (कुकुरतिहार): इमान्दारिता र वफादारीको प्रतीक कुकुरलाई माला लगाएर पूजा गरिन्छ।

तेस्रो दिन (गाईतिहार र लक्ष्मीपूजा): गाईलाई आमाको रूपमा पूजा गरिन्छ र साँझ घर सफा सुग्घर गरी धनकी देवी लक्ष्मीको स्वागत गर्दै दीपावली गरिन्छ।

चौथो दिन (गोवर्द्धन पूजा / हलितिहार): प्रकृति र कृषिसँग जोडिएको यस दिन गोवर्द्धन पर्वतको पूजा गरिन्छ र गोरुको सम्मान हुन्छ।

पाचौँ दिन (भाइटीका): दिदीबहिनी र दाजुभाइबीचको अटुट सम्बन्ध र पुनर्मिलनको दिन, जसको अन्त्य भाइटीकासँग हुन्छ।

भगवानको पालामा कसरी मनाउन थालियो?

पौराणिक मान्यता अनुसार, मृत्युका देवता यमराजले आफ्नी बहिनी यमुनालाई भेट्न जाने क्रममा धेरै समयपछि बहिनीकहाँ पुग्दा यमुनाले दाजुलाई भव्य रूपमा स्वागत गरिन्। उनले दाजुको लामो आयु, आरोग्य र यमराजको पासबाट मुक्तिको कामना गर्दै भाइटीका लगाइदिएकी थिइन्।

त्यसबेला यमराजले प्रसन्न भएर "आजको दिन जुन दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई श्रद्धापूर्वक टीका लगाइदिन्छन्, उनीहरूको कहिल्यै अकालमा मृत्यु हुँदैन र आपसी प्रेम सधैँ अमर रहन्छ" भन्ने वरदान दिएका थिए।यही पौराणिक परम्परालाई आजसम्म निरन्तरता दिँदै आएका छौं।

चाडपर्वहरू आउँछन् र जान्छन्, तर यसले बोकेको मौलिक पहिचान र भावनात्मक सम्बन्ध कहिल्यै मेटिनु हुँदैन। आज विदेशमा हुनुहुने सम्पूर्ण दाजुभाइहरूलाई जहाँ भए पनि सुरक्षित र खुसी रहनुहोला, हाम्रो आशीर्वाद र माया सधैँ तपाईँहरूको साथमा छ।

समस्त दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूमा भाइटीकाको हार्दिक मंगलमय शुभकामना!